Manta rays ”The jump of joy”

Manta rays ”The jump of joy”

เรื่องและภาพ: ภาณุพงศ์ นรเศรษฐ์กมล

แมนต้าเรย์ หรือ ปลากระเบนราหู เป็นหนึ่งในสัตว์ใต้น้ำที่นักดำน้ำแทบทุกคน อยากพบ อยากเจอ อยากใกล้ชิดทั้งนั้น นอกจากจะเป็นปลากระเบนที่มีขนาดใหญ่ที่สุดแล้วยังมีเรื่องน่ารู้อีกหลายอย่างเกี่ยวกับแมนต้าเช่น

  • แมนต้ามีขนาดสมองเทียบกับร่างกายใหญ่ที่สุดในปลาทั้งหมด (ไม่รวมโลมาและวาฬเพราะเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมไม่ใช่ปลา) แมนต้าจึงถูกจัดว่าเป็นปลาที่ฉลาดทีสุด
  • แมนต้ามีมากกว่า 1 สายพันธุ์ ปัจจุบันนักชีววิทยาได้ศึกษาและแยกสายพันธุ์แมนต้าออกเป็น2ชนิดแล้วและกำลังศึกษาเพิ่มเติม
    • ชนิดแรกคือ Oceanic Manta Ray (Manta birostris) ซึ่งเป็นสายพันธ์ุที่มีชนาดใหญ่กว่า ขนาดความกว้างปลายปีกถึงปลายปีกอาจยาวถึง 6-7 เมตร ซึ่งแมนต้าที่พบในทะเลอันดามันบ้านเรา ก็เป็นแมนต้ายักษ์พันธุ์นี้นั่นเอง
    • ชนิดที่สองคือ Reef Manta ray (Manta alfredi) เป็นสายพันธ์ุที่ขนาดเล็กว่า แต่ก็ยังจัดเป็นปลาที่ใหญ่มากอยู่ดี ขนาดโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 3-3.5 เมตร แต่อาจจะกว้างได้ถึง 4.5 เมตรเลยทีเดียว จุดเด่นคือมักอยู่รวมกันเป็นฝูงใหญ่ในบางที่ พบได้ในทะเลหลายๆ ที่เช่น Maldives, Indonesia และอื่นๆ

เคยเห็นแมนต้ากระโดดเหนือผิวน้ำไหมครับ? บางคนคงมีโอกาสได้เห็นบ้างถ้าโชคดีบางที่ได้เห็นแมนต้ากระโดดเหนือผิวน้ำจากจุดดำน้าที่มีโอกาสพบเจอบ่อยๆ ซึ่งส่วนใหญ่แมนต้าจะกระโดดแค่ครั้งเดียวแล้วก็หายไปเลย ทำให้ต้องมีโชคและจังหวะจึงจะได้เห็นทัน แต่เหตุการณ์ที่เห็นในรูปเป็นการกระโดดของแมนต้าที่ตื่นตาตื่นใจที่สุดที่ผมเคยเห็นเลย

วันหนึ่งที่กลางช่องแคบเกาะโคโมโด อินโดนีเซีย เรือได้วิ่งมาถึงจุดดำน้ำที่เป็น Manta point digitalay:จุดที่มีแมนต้ามารวมตัวกันเยอะๆ เหมาะกับการดำน้ำหรือ snorkel เพื่อเฝ้าดูพฤติกรรมแมนต้า ผมได้สังเกตุเห็นอะไรบางอย่างลอยขึ้นมาเหนือผิวน้ำ แล้วก็ทิ้งตัวกระแทกน้ำกระจายเป็นวงกว้างเลย ใช่แล้วแมนต้านั่นเอง คงไม่น่าแปลกใจอะไร จนกระทั่งหลังจากนั้นไม่นานก็มีแมนต้าอีกตัวห่างจากบริเวณนั้นกระโดดขึ้นตาม เรานั่งสังเกตุการกระโดดอยู่เกือบชั่วโมงเห็นการกระโดดหลายครั้งซ้ำแล้วซ้ำอีก เหมือนถ้ามีตัวใดตัวหนึ่งกระโดด อีกไม่นานก็คาดเดาได้ว่าจะมีอีกตัวกระโดดขึ้นตามจากที่ไหนสักที่

การดูด้วยตาเปล่านั้นสนุกตื่นเต้นมาก แต่การถ่ายรูปแมนต้ากระโดดนั้นเป็นเรื่องยากมากทีเดียว เพราะไม่สามารถคาดเดาได้ว่าแมนต้าจะกระโดดขึ้นจากจุดไหน บางทีได้ยินเสียงน้ำกระจายหันกล้องไปก็ไม่ทันถ่ายซะแล้ว ต้องใช้โชคและความอดทนพอสมควร เมืื่อศึกษาข้อมูลว่าทำไมแมนต้าจึงต้องกระโดดเหนือผิวน้ำ ก็ได้รับคำตอบเช่นว่า เพื่อสลัดพวกปรสิต เหาฉลาม ออกจากร่างกาย, เพื่อหนีจากการไล่ล่าของนักล่า, เพื่อโชว์ตัวเมียเรียกร้องความสนใจสำหรับการผสมพันธุ์ หรือเพื่อสื่อสารกัน นักชีววิทยาสร้างสมมุติฐานว่าเมื่อแมนต้ากระโดดขึ้นเหนือผิวน้ำแล้วทิ้งตัวกระแทกน้ำอย่างแรง ทำให้เกิดคลื่นออกไปไกล อีกตัวก็จะกระโดดตาม เป็นการสื่อสารอะไรกันบางอย่างผ่านเสียงกระแทกน้ำ ซึ่งตรงกับเหตุการณ์ที่ผมเห็นวันนั้น เมื่อตัวหนึ่งกระโดด ไม่นานอีกตัวก็จะกระโดดตามมาในไม่ช้า

บางทีแมนต้าอาจจะกระโดดเพื่อความสนุกสนาน เป็นพฤติกรรมการเล่นสนุกที่มีมักจะพบอยู่ในสัตว์ที่ค่อนข้างฉลาด ผมเห็นแมนต้ากระโดดซ้ำแล้วซ้ำอีกแสดงความลิงโลดเหมือนดีใจทำให้ผมมั่นใจว่าแมนต้าคงไม่ใช่ปลาใหญ่ๆ ที่ดูทื่อๆ ไม่รู้เรื่องอะไร เมื่อได้เคยมองเห็นตาของแมนต้าใต้น้ำหลายๆ ปีที่ผ่านมา บวกกันพฤติกรรมที่เห็นวันนี้ทำให้ผมเชื่อว่าแมนต้าเป็นปลาที่ฉลาดที่สุดแน่นอน

ปัจจุบันแมนต้าในหลายๆ ประเทศกำลังถูกคุกคามด้วยการล่าเพื่อแล่เอาเหงือกไปตากแห้งขายเป็นส่วนหนึ่งของยาแผนโบราณในประเทศจีน ซึ่งไม่มีข้อพิสูจน์อะไรยืนยันว่าเหงือกแมนต้ามีคุณสมบัติในการรักษาโรคอะไรสักอย่างหรือไม่ แต่แมนต้าก็ตกเป็นเหยื่อของความเชื่อผิดๆ ไปแล้ว ถึงแม้ประเทศไทยและอีกหลายๆ ประเทศจะไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของการบริโภคเหงือกแมนต้า แต่ถ้าเราไม่สามารถเปลี่ยนแปลงความเชื่อผิดๆ บางอย่างนี้ได้ แมนต้าที่กระโดดขึ้นเหนือน้ำด้วยอิสรภาพเสรีในชีวิตที่มีคงเป็นภาพที่มีโอกาสเห็นได้น้อยลงเรื่อยๆ ทุกที ทุกที

ขอขอบคุณข้อมูลจาก www.mantatrust.org

digitalay: เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2556 แมนต้า เรย์ ได้รับการเพิ่มชื่อเข้าไปในบัญชีคุ้มครองตาม Appendix II ของ CITES ซึ่งมีไว้สำหรับชนิดพันธุ์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ จะทำให้มีการควบคุมหรือจำกัดปริมาณในการล่า หรือการค้า เพื่อไม่ให้มีผลเสียหายต่อจำนวนประชากรรวม ประเทศที่ยินยอมให้ส่งออก ต้องมีมาตรการและการควบคุมไม่ให้กระทบต่อการดำรงอยู่ของชนิดพันธุ์นั้นในธรรมชาติ

About the Author

นุสถาปนิกหนุ่มที่เปลี่ยนสายมาทุ่มเทพลังให้กับโลกใต้น้ำ ปัจจุบันทำงานเป็น videographer และ dive guide เต็มเวลาบนเรือ liveaboard ที่วิ่งตามจุดดำน้ำระดับโลก อย่างเช่น โคโมโด ปาเลา ราชาอัมพัต นอกจากนั้นนุยังมีดีกรีเป็นช่างภาพใต้น้ำที่ได้รางวัลจากการประกวดระดับโลกมาแล้วด้วย

View all posts by นุ

Share this:

1 Comment

  1. เกด
    เกด4 years ago

    เป็นรูปที่น่าประทับใจมากเลยค่ะ
    เห็นรูปนี้แล้วอยากไป manta point ซักครั้งเลย
    ขอบคุณที่แบ่งปันทั้งภาพและข้อมูลดีๆ ค่ะ