ความสนุกไม่รู้เบื่อที่ช่องแคบ Lembeh

ความสนุกไม่รู้เบื่อที่ช่องแคบ Lembeh

เรื่อง: ชุตินันท์ โมรา
ภาพ: ชุตินันท์ โมรา / พลพิชญ์ คมสัน / กมลรัตน์ ตรงรัตนวงศ์

เราชอบเลมเบท์มากกกกกกกก! ถ้ามีโอกาสก็อยากจะกลับไปดำน้ำที่นี่อยู่เรื่อยๆ เลมเบท์หนนี้เป็นหนที่ 4 แล้ว แต่ละครั้งก็มีความตื่นเต้นสนุกสนานต่างกันไป

Kasawari Lembeh Resort   วิวจากระเบียงห้องอาหารของ Kasawari Lembeh Resort    

เลมเบท์ที่จริงแล้วเป็นเกาะขนาดใหญ่อยู่ใกล้ๆ แผ่นดินใหญ่ข้างๆ เมืองท่า Bitung บางทีเวลาพูดถึงเลมเบท์จึงได้ยินคนเรียกว่าช่องแคบเลมเบท์ (Lembeh Strait) เพราะจุดดำน้ำของเลมเบท์กระจายตัวอยู่ตามทั้ง 2 ฝั่งของช่องแคบ โดยที่จุดดำน้ำที่อยู่ทางฝั่งแผ่นดินใหญ่ส่วนใหญ่จะมีทรายสีดำที่เป็นเอกลักษณ์ของพื้นที่นี้ ส่วนอีกด้านของช่องแคบ หรือทางฝั่งเกาะเลมเบท์มักจะเป็นพื้นทรายสีขาวนวลๆ

ถึงเลมเบท์จะขึ้นชื่อว่าเป็นจุดดำน้ำแบบ muck dive ที่เจ๋งสุดๆ แต่ที่จริงแล้วจุดดำน้ำที่นี่ไม่ได้เป็น muck dive ไปซะทุกจุดนะคะ บางจุดมีปะการังสวยสมบูรณ์เลยเชียวด้วย อย่างเช่น Angle’s Window หรือตรงช่วงตื้นๆ ของ Aw Shuck แต่ปะการังสวยๆ มักไม่ใช่ของที่นักดำน้ำที่มาที่นี่ต้องการ

   Pontoh’s Pygmy Seahorse นี้พบได้ที่จุดดำน้ำที่แนวปะการังสวยสุดๆ อย่าง Angle’s Window    

มีคนเคยถามว่าเลมเบท์ดียังไง สำหรับเราที่นี่เป็นจุดดำน้ำที่เราจะใช้เวลาเพื่อสังเกตุพฤติกรรมสัตว์ได้ดีที่สุด มีนเป็นคนบ้าพฤติกรรมสัตว์น้ำค่ะ เวลาที่ดำน้ำไม่ได้เน้นมองหาภาพสวย สัตว์แปลกตา แต่กลับตื่นเต้นไปกับพฤติกรรมต่างๆ ของสัตว์มากกว่า เช่น ปลาสีสดใสว่ายน้ำเกี้ยวกัน ปลากบขยับแท่งเบ็ดเพื่อล่อปลา พฤติกรรมธรรมดาที่ถ้าดำน้ำชมวิวสวยๆ หลายๆ ครั้งเรามักมองข้ามไป

Lizardfish eats dragonet   Lizardfish ตัวนี้กำลังค่อยๆ เขมือบ Dragonet ตัวใหญ่เกือบๆ เท่ากัน    

การถ่ายรูปปลากินปลา หรือปลา mating เกี้ยวกัน หรือปลาออกไข่ จึงทำได้ไม่ยากนักที่นี่ ถ้า (กรุณาอ่าน “ถ้า” ด้วยเสียงเน้นตัวใหญ่ๆ) อดทนรอและช่างสังเกต หลายๆ ครั้งมีนเห็นนักดำน้ำรุมถ่ายรูปสัตว์ที่ dive guide ชี้ให้ดูด้วยความตื่นเต้น อย่างเร็ว ถ่ายได้ 5 รูป รูปสวยเห็นตัวชัดแล้ว ก็ว่ายจากไป เรามักจะอยู่รอหลังจากนั้น ใช้เวลารอให้สัตว์เริ่มคุ้นเคยกับเราแล้วมันก็จะแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติออกมาให้เห็น อย่างเช่น xeno crab บนแส้ทะเล มันชอบเอาขามาเกาจักกะแร้ (ปูไม่มีจักกะแร้แต่ ขอเรียกว่าจักกะแร้เพื่อความเข้าใจง่ายขึ้นและดูขำ ^^) แถมบางครั้งก็เอาก้ามเล็กๆ มาเกาทำความสะอาดตา พร้อมกับทำตาปริบๆ

Skelaton shrimp moulting   Skeleton shrimp ลอกคราบตัวนี้ ถือเป็น highlight ของพฤติกรรมที่พบในทริปนี้เลย    

หรือว่าจะเป็น pygmy squid ที่ชอบเอาก้นไปแปะติดด้านล่างของกิ่งสาหร่ายรกๆ แล้วกระดกหัวโยกขึ้นลงเหมือนเต้นแร็ปโย่อยู่ ถ้าเราช่างสังเกตจะเห็นว่ามันกำลังมองตามกุ้งจิ๋วเพื่อจะเอามาเป็นอาหาร และถ้าเราโชคดีก็อาจจะได้ shot การกินอาหารที่น่าตื่นเต้นของปลาหมึกจิ๋ว!

   Pygmy Squid ได้อาหารค่ำเป็นกุ้งฝอยตัวใหญ่    

   Flamboyant Cuttlefish หมึกกระดองสีสดใสตัวนี้ก็ได้กุ้งมารองท้องเหมือนกัน    

ปลาธรรมดาก็มีพฤติกรรมที่ดูสนุกสนานได้เช่นกัน สายพันธุ์ wrasse หรือปลานกขุนทองประเภทนึงที่เรียกชื่อเล่นกันว่า flasher wrasse เวลาจับคู่ ตัวผู้ที่มีสีสดใส จะว่ายไปพร้อมสลับการกางครีบกว้างเพื่อเรียกร้องความสนใจจากตัวเมีย จังหวะที่กางครีบกว้างพวกมันสวยมากกกกกก มีนใช้เวลาตอนทำ safety stop ไดฟ์นึงนั่งดู flasher wrasse ตัวผู้ 2 ตัวที่ต่างสายพันธุ์กัน แต่ว่ายมากางครีบล่อตัวเมียในพื้นที่ใกล้ๆ กัน ทะเลาะกันเพื่อแย่งพื้นที่

   Flasher Wrasse สีสันสดใสกางครีบเต็มที่เพื่อดึงดูดใจล่อตัวเมีย    

ดังนั้นช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการมาเลมเบท์สำหรับมีนแล้วคือ “ช่วงที่สะดวก” ฟังดูเหมือนกวนส้นเท้าเล่นๆ แต่มันคือเรื่องจริง ในแต่ละช่วงเดือนของปีจะมีความ peak ของสัตว์น้ำที่นี่ต่างกันออกไป เช่นบางช่วงจะมีปลาหมึกเยอะแยะไปหมด บางช่วงก็เจอปลากบเยอะ บางช่วงมองไปทางไหนก็เจอแต่ nudibranch สายพันธุ์แปลกๆ ฯลฯ แต่ว่าไม่ว่าคุณจะมาช่วงเดือนไหนก็จะมีพฤติกรรมสัตว์น้ำให้ได้ตื่นเต้นอยู่เสมอ ถ้าต้องให้เลือกจริงๆ จะขอเลือกคร่อมคืนเดือนมืด หรือคืนพระจันทร์เต็มดวงในการมาที่นี่ เพราะเป็นช่วงที่จะมีการจับคู่เกี้ยวกัน หรือบางสัตว์บางชนิดก็มีไข่เต็มท้องเตรียมรอปล่อยในจังหวะน้ำไหลแรงรอบหน้า

ใน night dive ครั้งนึงของทริปนี้ มีนลงไปเจอปลาสิงโต 2 ตัวว่ายไล่กันอยู่ มีนใช้เวลาเกือบทั้ง dive เพื่อคอยตามดูปลาตัวผู้คอยว่ายตัดหน้าตัวเมียที่มีไข่เต็มท้องป่องเต็มที่ ว่ายตามอยู่ตั้ง 40 นาที อยู่ๆ ตัวเมียกลับว่ายรี่ไปหาตัวผู้ตัวใหม่ที่โผล่มาจากไหนก็ไม่รู้ ทำให้ตัวผู้ตัวแรกออกอาการฮึดฮัดว่ายเข้าไปขวางตรงกลางพร้อมทั้งอ้าปากหาวกว้างเพื่อขู่ให้รู้ว่าพร้อมสู้ แล้วตัวผู้ทั้งสองก็ว่ายไล่กันหายไปในความมืด ทิ้งตัวเมียท้องป่องไว้ตัวเดียวอย่างงงๆ (@____@”)

   ปลาสิงโตตัวผู้ว่ายเข้ามาขวางตัวเมีย (ขวา) พร้อมอ้าปากหาวกว้างขู่ไล่ตัวผู้ตัวใหม่ที่เพิ่งผ่านเข้ามา    

   ถ้ามาถูกช่วงเป็นจังหวะของไข่ ขนาดกุ้ง Hairy Shrimp (Phycocaris simulans) ตัวเล็กจิ๋วก็มีไข่เต็มท้อง    

   ไข่แผงนี้พ่อแม่ปลาหายไป ไม่แน่ใจว่าเป็นของใคร    

นอกจากนี้ dive guide ที่ชี้ชวนให้เราดูของต่างๆ ก็มีส่วนสำคัญ มีนเป็นคนenjoy กับของง่ายๆ ถ้า dive guide ไม่ได้ชี้ให้ดูอะไรก็หาของดูเองไปตามเรื่องตามราว แต่ dive guide ที่ดีและเจ๋งก็จะหาของเด็ดๆ เป็นพิเศษเพิ่มให้เราได้ ที่สำคัญต้องจำไว้ว่า dive guide แต่ละคนมีความถนัดในของชนิดที่ต่างกัน บางคนเก่งในการหา nudibranch บางคนเก่งในการหาปลาหมึก บางคนเก่งในด้าน goby ซึ่งถ้าเราเผอิญได้ดำกับคนที่ถูกทางกัน การดำน้ำก็จะสนุกเพิ่มเท่าทวีคูณ (ถ้าใครอยากทราบว่า dive guide คนไหนที่ Kasawari Lembeh Resort เชี่ยวชาญด้านไหน กรุณาหลังไมค์ ^^)

   ทริปนี้เราเจอ Blue ring octopus ทั้งหมด 3 หน ปลาหมึกหายากตัวนี้เหมือนเสกมาให้เจอได้ง่ายๆ เมื่อไปกับไกด์ถูกคน    

การบอก dive guide ไว้ซักหน่อยว่าเราอยากเห็นอะไรก็เป็นเรื่องที่ดีด้วยหลายสาเหตุ เพราะ

  • ความชอบของแต่ละคนไม่เหมือนกัน กรุ๊บที่มาก่อนหน้าเราอาจจะชอบ nudibranch มาก แต่เราไม่ชอบ dive guide ไม่มีทางรู้ว่าเราไม่อยากถ่าย nudibranch ถ้าเราไม่บอก เค้าก็จะคอยชี้ชวนให้เราดูอยู่เรื่อยไป
  • ของแต่ละอย่างอยู่ในพื้นที่ไม่เหมือนกัน อย่างที่บอกไปแล้วว่าเลมเบท์มีทั้งพื้นที่แนวปะการัง, muck dive พื้นโคลนเลน, muck dive พื้นทราย ฯลฯ ถ้าเราอยากจะเห็น bobbit worm เราไปหาตามพื้นทรายแนวปะการังก็จะไม่เจอ หรือกุ้งเสือ (tiger shirmp) ก็มักจะอยู่ตามพื้นที่เป็น rubble หรือซากปะการังหักๆ
  • เรามักจะมี Wish List หลวมๆ เผื่อไว้ ซึ่ง Mototi Blue Ring Octopus (Octopus mototi) ค้างอยู่ Wish List นี้มาหลายปีแล้ว Mototi เป็นปลาหมึก Blue Ring อีกชนิดนึงซึ่งหายากกว่า Blue Ring ปกติ สายพันธุ์นี้จะมีวงฟ้าแค่เพียง 2 วง (ด้านละวงของลำตัว) ทุกครั้งที่ไป Lembeh เราก็จะพยายามไปตามหากัน แต่ปีนี้โชคดีที่เพิ่งมีคนเจอไปเมื่อไม่กี่วันก่อน Mototi Octopus จึงสามารถหลุดออกจาก Wish List ของเราได้แล้ว (แต่ถ้ามีโอกาสได้เห็นอีกก็เอาอีกนะคะ 5555 )

       Mototi Blue ring octopus ที่หายากตัวนี้แสดงวงฟ้าจางๆ ที่มีแค่ข้างละวง    

    ธรรมชาติของสัตว์ต้องคอยระวังเพื่อเอาชีวิตรอด ไม่ว่าจะพรางตัว ซ่อนในมุมมืด หรือใช้สีสดเพื่อเตือนว่าชั้นมีพิษนะยะ สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีถิ่นที่อยู่ที่ต่างกัน มีวิธีการพรางตัวที่ต่างกัน การย้ายของเพื่อจัดฉากให้ถ่ายรูปได้สวยงาม มันจึงเป็นเรื่องเราไม่สบายใจที่จะทำ การที่ได้เห็นปูปอมปอม (boxing crab) อยู่ในพื้นที่โล่งกลางลานทราย หรือกุ้งเสืออยู่บนก้อนปะการังสีส้มสวยๆ มันจึงมีความเป็นไปได้น้อยมากในธรรมชาติจริงๆ ซึ่งถ้าได้ภาพหรือวิดีโอมาแบบนั้น มันก็กลายเป็นของไร้คุณค่า เพราะไม่ได้มีความรู้ของพื้นที่แวดล้อม การอยู่อาศัยของสัตว์นั้นๆ แฝงตัวอยู่ในภาพนั้นเลย เป็นได้แค่ภาพสวยๆ ที่จัดฉากปลอมๆ สร้างขึ้นมาทั้งหมด ภาพถ่ายธรรมชาติจริงๆ ที่ไม่ได้ผ่านการจัดฉากจะให้ความรู้เราได้ไม่รู้จบ การที่ได้เห็นว่ากุ้งตัวนี้ซ่อนตัวอยู่กับปะการังแบบไหน ทำให้รู้ว่ามันกินอาหารอะไร และจะทำให้เราสามารถไปตามหาพื้นที่แบบเดียวกันด้วยตัวเองได้

    เหตุการณ์การย้ายที่ของสิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่ต้นเหตุมาจาก dive guide บางคนชอบเขี่ยของแบบรุนแรง หรือย้ายของเพื่อจัดฉากให้เราถ่ายรูปได้สวยงาม ทั้งนี้ทั้งนั้น dive guide ส่วนใหญ่ทำไปเพื่อเอาใจนักดำน้ำอย่างเราๆ นี่ล่ะ เพื่อให้เราถ่ายรูปได้ง่ายขึ้น เพื่อให้เราเห็นตัวสัตว์ได้ชัดขึ้น เวลาที่ดำน้ำกับ dive guide ที่ไม่เคยเจอหน้ากันมาก่อน ก็ลุ้นกันทุกครั้งว่าคนนี้จะทำการโชว์รุนแรงมั้ยนะ บางทีมันรุนแรงซะจนหมดสนุกในการดำน้ำไดฟ์นั้นไปเลย วิธีที่มีนทำถ้ายังอยู่ใต้น้ำมีนมักจะส่งสัญญาณย้ำๆ ไปว่า ok แล้วไม่ต้องเขี่ยแล้ว พร้อมโบกมือห้าม ไม่มองหน้า ไม่สบตา ถ้าเค้ายังยื่น pointer เข้ามาอีก ก็ส่งสัญญาณมือห้ามแบบแรงๆ อีกครั้ง ส่วนใหญ่เค้าจะหยุด แล้วพอขึ้นมาค่อยบอกเค้าตรงๆ ว่าอย่าเขี่ยเลย ยิ่งเขี่ย สัตว์มันก็ยิ่งตื่น เราถ่ายรูปถ่ายวิดีโอไปก็ไม่ได้ภาพที่ดี ถ้าเราไม่บอก แล้วถ่ายไปตามที่เค้าจัดให้ เค้าก็ไม่มีทางได้รู้ว่าเราไม่ชอบและเป็นเรื่องที่ไม่ดี วงจรนี้ก็จะไม่มีทางหายไปค่ะ

       กุ้ง Emperor เป็นของที่ถูกจัดฉากบ่อยมาก ไดฟ์ไกด์บางคนย้ายกุ้งจากปลิงทะเลเพื่อมาใส่เพิ่มบน nudibranch เพื่อจะให้ลูกค้าอย่างเราได้ถ่ายรูปสวยๆ แต่ภาพนี้รับรองว่าไม่มีการจัดฉากแน่นอนค่ะ    

    ถึงแม้จะเป็นคนง่ายๆ บอกว่าดูอะไรก็ได้ แต่ถ้าจะให้ dive guide ทำงานง่าย อย่างน้อยเราควรจะพยายาม คิดชื่อสัตว์ที่อยากเจอซัก 2-3 ชนิด แต่อย่าไปตั้งความหวัง 100% ว่าจะต้องได้เห็น เพราะจะทำให้หมดสนุกมากๆ โปรดจำไว้ว่านี่ไม่ใช่สวนสัตว์แต่เป็นชีวิตในธรรมชาติของจริง บางทีก็มีมา บางที่ก็ไม่โผล่มา ถ้าไม่ได้เห็นในไดฟ์นี้ ก็รอตามหากันในไดฟ์ต่อๆ ไป แล้วคุณจะไม่หมดสนุกกับการดำน้ำ

    ซึ่งจริงๆ แล้วถ้าความคาดหวังต่ำ และใช้เวลาสนุกกับการดูพฤติกรรมสัตว์น้ำไม่ว่าจะไปดำน้ำที่ไหนก็สนุกทั้งนั้น แต่ยังไงมีนก็ยังตั้งตารอที่จะได้กลับไปเลมเบท์อีกครั้ง 🙂

       ลูกปลา Banggai Cardinal ธรรมดาๆ ก็ทำให้เราสนุกไปนานหลายนาที    

    About the Author

    มีนchief admin ของดิจิทะเลคนนี้ เรียนมาทางด้านการออกแบบโดยตรง แต่ใช้ชีวิตผูกพันและเกี่ยวข้องกับโลกใต้น้ำอยู่ตลอด ไม่ว่าจะเป็นไกด์และสอนดำน้ำที่ภูเก็ต ทำหนังสือแผนที่ใต้น้ำและนิตยสารดำน้ำหัวภาษาอังกฤษระดับเอเชีย จนถึงล่าสุดสารคดีชุดที่นำเสนอเรื่องราวของโลกใต้น้ำทางช่องไทยPBS

    View all posts by มีน

    Share this: