ราหูแห่งลำน้ำเจ้าพระยา

ราหูแห่งลำน้ำเจ้าพระยา

เมื่อเอ่ยถึงปลากระเบนราหู ทุกคนคงนึกถึงปลากระเบนแมนต้า 2 สายพันธุ์ที่ได้เห็นรูปกันบ่อยๆ ไม่ว่าจะเป็น Manta birostris แมนต้ายักษ์ที่เห็นได้จากท้องทะเลอันดามัน หรือ Manta alfredi แมนต้าแนวปะการังอย่างที่เห็นได้เยอะที่มัลดีฟ

   กระเบนราหูที่เราคุ้นเคย รูปแรกเป็นสายพันธุ์ Manta birostris รูปหลังเป็น Manta alfredi    

แต่ว่าสำหรับบทความนี้ผมอยากแนะนำให้รู้จักปลากระเบนราหูอีกชนิดหนึ่งที่มีแหล่งอาศัยอยู่ในประเทศไทย ปลากระเบนราหูน้ำจืด Giant freshwater whipray อาจจะไม่คุ้นเคยกันซักเท่าไหร่สำหรับนักดำน้ำ แต่หลายคนคงคุ้นๆ กันบ้างจากข่าวที่โผล่มาเป็นครั้งคราว เช่นตอนที่เรือน้ำตาลล่มในจังหวัดอยุธยา ทำให้พบปลากระเบนชนิดนี้ลอยตายหลายจุดในลำน้ำเจ้าพระยา หรือตอนที่มีข่าวชาวประมงจับแม่ปลากระเบนท้องแก่มาผ่าท้องเพื่อช่วยเอาลูกออกมา ส่วนใหญ่จะโผล่มาในข่าวที่ไม่น่ายินดีกับปลากระเบนเองซักเท่าไหร่

ปลากระเบนราหูน้ำจืดมีชื่อเรียกเต็มยศว่า Urogymnus polylepis (Genus เก่าเคยเป็น Himantura แต่เพิ่งถูกเปลี่ยนในปี 2016 นี้เอง) แต่ว่านักวิชาการบางท่านที่คิดว่ามีความเป็นไปได้ว่าปลากระเบนราหูของเมืองไทยนี้อาจจะเป็นคนละชนิดกันกับที่อื่นที่มีชื่อเดิมว่า Himantura chaophraya ซึ่งเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยจากทีมสัตวแพทย์จากศูนย์วิจัยโรคสัตว์น้ำจุฬาฯ ที่ผมได้มีโอกาสตามไปเก็บภาพ ส่วนนึงเป็นการเก็บตัวอย่าง DNA เพื่อจะได้มาดูกันให้รู้ว่าสองชื่อละตินยาวๆ นั่นคือตัวเดียวกันรึเปล่า

เรือท่องเที่ยวและกระชังปลากระพงในแม่น้ำแม่กลอง การท่องเที่ยวและการประมงเป็นอุตสาหกรรมหลักที่หล่อเลี้ยงชุมชนแห่งแม่น้ำสายนี้

เรือท่องเที่ยวและกระชังปลากระพงในแม่น้ำแม่กลอง การท่องเที่ยวและการประมงเป็นอุตสาหกรรมหลักที่หล่อเลี้ยงชุมชนแห่งแม่น้ำสายนี้

ปลากระเบนราหูน้ำจืดมีความกว้างกว่า 2 เมตร และน้ำหนักที่อาจถึง 600 กว่ากิโลกรัม ทำให้เป็นหนึ่งในปลาน้ำจืดที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ปลากระเบนชนิดนี้มีแหล่งอาศัยตามแม่น้ำในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่นลุ่มน้ำเจ้าพระยาของไทย ในแม่น้ำหลายเส้นของประเทศลาว หรือในเกาะบอร์เนียวเป็นต้น แต่เพราะแหล่งที่อยู่อาศัยจำกัดนี่เองทำให้ประชากรพวกมันมีการแพร่กระจายน้อย นับเป็นหนึ่งในปลาที่น่าสนใจของบ้านเรา ซึ่งดึงดูดทีมสารคดีต่างชาติให้เข้ามาถ่ายทำกันมากมาย

ปลากระเบนราหูที่ถูกจับมาเก็บตัวอย่าง DNA สำหรับงานวิจัยเชิงประชากรก่อนปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ

ปลากระเบนราหูที่ถูกจับมาเก็บตัวอย่าง DNA สำหรับงานวิจัยเชิงประชากรก่อนปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ

สัตวแพทย์เก็บเนื้อเยื่อออกมาจากบริเวณหนามที่หางปลากระเบนราหูน้ำจืด

สัตวแพทย์เก็บเนื้อเยื่อออกมาจากบริเวณหนามที่หางปลากระเบนราหูน้ำจืด

เลือดของปลากระเบนในมือของสัตวแพทย์ที่จะเก็บไปเพื่องานวิจัย

เลือดของปลากระเบนในมือของสัตวแพทย์ที่จะเก็บไปเพื่องานวิจัย

ในปัจจุบันสายพันธุ์นี้ IUCN จัดให้อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ (Endangered) และจากการเก็บข้อมูลทำให้พบว่าอัตราการจับปลากระเบนชนิดนี้ได้น้อยลงมากเมื่อเทียบกับในอดีตซึ่งเป็นสัญญาณที่บ่งบอกถึงประชากรในธรรมชาติที่ลดลง ทำให้ปลากระเบนราหูน้ำจืดในไทยนั้นถูกประเมินว่าอยู่ในสถานะเสี่ยงขั้นวิฤติต่อการสูญพันธุ์ (critically endangered)

เรื่องที่น่าเศร้าก็คือแหล่งที่อยู่อาศัยของปลากระเบนราหูนั้นเป็นพื้นที่จำกัด ซึ่งทุกวันนี้มลพิษจากแหล่งอุตสาหกรรมในแหล่งน้ำ การเติบโตของชุมชน และการประมง เป็นปัจจัยหลักที่กำลังคุกคามพื้นที่อาศัยของพวกมัน และถ้าหากมันตายหายไปจากพื้นที่นี้แล้ว ก็แทบจะเป็นไปไม่ได้ที่มันจะกลับมาอีกครั้ง จึงเป็นเรื่องสำคัญมากในการช่วยกันรักษาสภาพแวดล้อมเหล่านี้ไว้ให้ประชากรของพวกมันยังมีชีวิตรอดกันต่อไปได้ครับ

เศษขยะในแม่น้ำแม่กลองที่ลอยมากับกระแสน้ำ

เศษขยะในแม่น้ำแม่กลองที่ลอยมากับกระแสน้ำ

About the Author

ชินนักศึกษาปริญญาโทหนุ่มหล่อ ทำงานวิจัยทางชีววิทยาเชิงอนุรักษ์ของปลาฉลาม แต่ชอบระเห็จอู้งานการเขียนวิทยานิพนธ์ไปถ่ายรูปสารคดีทั้งบนบกและใต้นำ้ ก่อนหน้านั้นเคยทำงานอนุรักษ์แนวปะการังกับทีมอาสาสมัครเกาะเต่าอยู่หลายปี หนุ่มคนนี้มีผลงานประกวดภาพถ่ายรางวัลระดับสากลกับเค้าอยู่บ้างเหมือนกัน

View all posts by ชิน

Share this: